Theo TS. BS. Lê Ngọc Lan, khoa Nhi & Nhi sơ sinh, Bệnh viện Việt Pháp Hà Nội, trong giai đoạn đầu đời, trẻ dần hình thành cơ chế điều hòa ăn uống thông qua việc:
- Nhận biết tín hiệu đói – no
- Làm quen với mùi vị và kết cấu thực phẩm
- Hình thành hành vi ăn uống qua những trải nghiệm lặp lại hằng ngày
Nếu trẻ thường xuyên bị ép ăn, dỗ ăn hoặc ăn trong trạng thái mất tập trung như xem TV, điện thoại, cơ chế này có thể bị ảnh hưởng. Về lâu dài, trẻ dễ gặp tình trạng biếng ăn kéo dài, ăn thụ động, phụ thuộc vào kích thích bên ngoài hoặc tăng nguy cơ thừa cân, thiếu vi chất.
Những nguyên tắc quan trọng giúp trẻ hình thành thói quen ăn uống lành mạnh
- Tôn trọng tín hiệu đói – no của trẻ
Trẻ nhỏ có khả năng tự điều chỉnh lượng ăn theo nhu cầu cơ thể. Việc ép ăn hoặc cho ăn khi trẻ không đói có thể làm mất cơ chế tự điều chỉnh này, từ đó dẫn đến biếng ăn hoặc ăn quá mức. - Đa dạng thực phẩm ngay từ giai đoạn ăn dặm
Giai đoạn từ 6–24 tháng tuổi được xem là “cửa sổ vàng” để trẻ tiếp xúc với nhiều nhóm thực phẩm khác nhau. Việc làm quen lặp lại với đa dạng mùi vị và kết cấu giúp trẻ dễ chấp nhận thức ăn mới, giảm nguy dị ứng hoặc cơ kén ăn sau này. - Thiết lập giờ ăn và cấu trúc bữa ăn hợp lý
Một chế độ ăn khoa học nên gồm 3 bữa chính và 1–2 bữa phụ, duy trì đúng giờ và hạn chế ăn vặt không kiểm soát. Điều này giúp ổn định nhịp sinh học và cảm giác đói – no tự nhiên của trẻ. - Tạo môi trường ăn uống tích cực
Bữa ăn nên diễn ra trong không khí thoải mái, hạn chế thiết bị điện tử và kéo dài khoảng 20–30 phút. Cha mẹ cũng nên khuyến khích trẻ tự ăn phù hợp với độ tuổi để tăng tính chủ động. - Cha mẹ là hình mẫu quan trọng
Trẻ học thông qua quan sát và bắt chước. Vì vậy, thói quen ăn uống của gia đình (thành phần bữa ăn, kết cấu thức ăn, cách chế biến..) có ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi ăn uống của trẻ.
Hành vi ăn uống – yếu tố quan trọng cho tăng trưởng bền vững
Tăng trưởng của trẻ không chỉ phụ thuộc vào việc “ăn đủ”, mà còn phụ thuộc vào cách trẻ ăn và khả năng hấp thu dinh dưỡng hiệu quả.
Một hành vi ăn uống đúng giúp trẻ:
- Ăn theo nhu cầu tự nhiên
- Duy trì nhịp ăn ổn định
- Tiếp nhận đa dạng thực phẩm
- Giảm nguy cơ thiếu vi chất hoặc rối loạn ăn uống
Ngược lại, khi hành vi ăn uống bị rối loạn như ép ăn, ăn thụ động hoặc phụ thuộc vào dỗ dành, trẻ có thể ăn không ít nhưng vẫn chậm tăng trưởng hoặc phát triển chưa tương xứng.
Vì vậy, mục tiêu quan trọng không chỉ là giúp trẻ ăn nhiều hơn, mà là xây dựng cho trẻ một nền tảng ăn uống đúng ngay từ sớm.
Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi tư vấn dinh dưỡng?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám hoặc tư vấn dinh dưỡng khi trẻ có các dấu hiệu:
- Biếng ăn kéo dài
- Từ chối nhiều nhóm thực phẩm
- Bữa ăn kéo dài, phụ thuộc vào dỗ ăn
- Tăng cân hoặc tăng chiều cao chưa phù hợp
- Kén ăn, ăn ít hoặc nghi ngờ thiếu vi chất
Tại Bệnh viện Việt Pháp Hà Nội, trẻ có thể được đánh giá toàn diện về dinh dưỡng và hành vi ăn uống nhằm tìm ra nguyên nhân và xây dựng giải pháp phù hợp theo từng giai đoạn phát triển.
Quy trình đánh giá có thể bao gồm:
- Đánh giá khẩu phần và thói quen ăn uống hằng ngày
- Theo dõi tăng trưởng theo biểu đồ chuẩn quốc tế
- Khảo sát hành vi ăn uống và môi trường bữa ăn
- Sàng lọc nguy cơ thiếu vi chất hoặc rối loạn ăn uống
Dựa trên kết quả đánh giá, chuyên gia dinh dưỡng sẽ tư vấn:
- Điều chỉnh chế độ ăn phù hợp với nhu cầu của cá nhân trẻ
- Hướng dẫn cha mẹ cách cho trẻ ăn đúng
- Thiết lập lại thói quen và môi trường ăn uống tích cực
- Theo dõi định kỳ để đảm bảo hiệu quả lâu dài
Việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh ngay từ sớm không chỉ giúp trẻ ăn tốt hơn trong hiện tại mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển thể chất và sức khỏe bền vững trong tương lai.
Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc đặt lịch khám với bác sĩ Nhi khoa có chuyên khoa về dinh dưỡng, vui lòng liên hệ qua HOTLINE 024.35771100, INBOX Fanpage “Bệnh viện Việt Pháp Hà Nội” hoặc Zalo OA zalo.me/2008009049335817955.
